De 36-jarige Helena Costa uit Portugal is door de Franse tweedeklasser Clermont Foot benoemd tot trainer. Zij wordt na de zomer de eerste vrouwelijke trainer van een professionele Europese voetbalclub in de eerste of tweede divisie. En dat is hoog tijd. De voetbalwereld, met zijn niet te beteugelen overdosis testosteron, kan een feminiene touch goed gebruiken.

Clermont luidt nieuw tijdperk in

Clermont is momenteel de nummer 14 van de Franse Ligue 2, de divisie onder de Ligue 1 waarin Paris Saint-Germain woensdagavond zijn titel prolongeerde. De club uit het midden van Frankrijk, in het Centraal Massief, voetbalde dit seizoen tegen onder meer Metz, Lens en Nancy. “We luiden hopelijk een nieuw tijdperk in voor de club”, schrijft Clermont op zijn site. Maar de implicaties kunnen groter zijn, Helena Costa kan de deur openen naar de broodnodige modernisering van het gehele voetbal.

Helena Costa is geen groentje

Costa is geen groentje. De in Alhandra geboren Helena Margarida dos Santos e Costa was reeds een scout voor de Schotse club Celtic en is de komende maanden nog de bondscoach van het vrouwenteam van Iran. Ze is opgeleid bij de Portugese club Benfica, dat volgende week in de finale speelt van de Europa League.

Geleidelijk knokken vrouwen zich naar topposities in het mannelijke voetbalbolwerk. Sian Massey is al een paar jaar assistent-scheidsrechter in de Engelse Premier League, Bibiana Steinhous blaast op het fluitje in de tweede divisie van Duitsland en Kathleen Kruger is de teammanager van de huidige Europese kampioen Bayern Munchen.

Spelers Clermont zijn positief

Enkele spelers van Clermont reageren verheugd op de gewaagde stap van hun werkgever. Verdediger Anthony Lippini denkt terug aan zijn verblijf in het leger. Destijds werd hij geconfronteerd met de eerste vrouwelijke soldaat, die niet met open armen werd ontvangen. Tegenwoordig is het veel makkelijker geworden voor vrouwen om onderdeel te worden van het leger en Lippini hoopt dat het ook zo snel zal gaan in het voetbal. “Ik kan niet wachten tot het nieuwe seizoen begint. Ik wil meedoen aan deze omwenteling, het is goed, het veroorzaakt een buzz”.

Verdediger Jacques Salze begrijpt dat het op sociale media grapjes zal regenen over een vrouw in de kleedkamer. Hij is de critici voor. “We hebben een vrouwelijke fysiotherapeut, Severine Chapeyron. Ze ziet ons dagelijks in ons ondergoed. Zoveel zal er niet veranderen. Zodra we uit de douche komen, zal Costa echt niet vanaf een bankje naar ons gluren. Ze wordt onze baas en als speler moet je respect hebben voor je coach.”

Jose Mourinho met een rokje

Costa heeft al een bijnaam, te weten “Jose Mourinho met een rokje”. Die infantiele bijnaam zal ze vast niet waarderen. Wel heeft ze een band met de Portugese coach van Chelsea. Ze leidde diverse jeugdteams van Benfica in de tijd dat Mourinho daar ook werkzaam was. In 2005, toen Mourinho zijn eerste periode beleefde bij Chelsea, liep ze stage op de Chelsea Academy.

Vier jaar geleden sprak Costa haar verwachting uit, dat het nog 60 jaar zou duren voordat een mannelijke profclub een vrouwelijke trainer aan zou stellen. Revoluties laten zich echter lastig voorspellen. Wie zag in 2000 aankomen dat de Verenigde Staten binnen acht jaar een zwarte president zou kiezen?

Bondscoach van Iran

Als bondscoach van het Iraanse vrouwenteam heeft Costa zware tegenstand en ongemakken moeten doorstaan. Iran werd geweerd van het voetbaltoernooi op de Olympische Spelen te Londen in 2012. De organisatie stond niet toe dat in niqaabs werd gespeeld en de Iraanse vrouwen dorstten het kledingstuk niet in de kleedkamer achter te laten.

Eind jaren negentig was Carolina Morace voor zeer korte tijd de trainer van het Italiaanse Viterbese in de Serie C. Na twee wedstrijden had ze er genoeg van en stapte ze op vanwege de immense aandacht vanuit de media voor haar positie. Het vak van voetbaltrainer is al decennia onbereikbaar en te onaantrekkelijk voor vrouwen. Zelfs binnen het vrouwenvoetbal domineren mannelijker trainers. Van de 18 clubs in de Engelse FA Women’s Super League worden slechts twee clubs getraind door een vrouw.

Achterlijke voetbal

We moeten Costa nu al bedanken en aanmoedigen voor het lef dat ze toont om zich in een wespennest van machoïsme te begeven. De rol van vrouwen wordt in de voetbalwereld beperkt tot glamoureuze “wives and girlfriends” (wags) zoals Yolanthe Sneijder en wulpse supporters op wiens boezem de camera`s gretig inzoomen (Larissa Riquelme). Vrouwen zijn in het voetbal slechts stijliconen. Helena Costa gaat bewijzen dat het bij de combinatie van vrouwen en voetbal ook kan gaan om voetbalstijl.

De Belgische columnist Hugo Camps noemt de aanstelling van Costa “niets te vroeg”. Ook schrijft hij: “In de reguliere maatschappij wemelt het stilaan van vrouwelijke topmanagers, topchirurgen, vrouwelijke vakbondsleiders en bedrijfsstrategen. In het achterlijke voetbal kan dat niet.”